PFAS zijn door mensen gemaakte stoffen die water, vet, vuil en hitte kunnen weerstaan. Ze zijn daardoor jarenlang gebruikt in onder meer waterafstotende kleding, antiaanbaklagen, voedselverpakkingen, cosmetica en blusschuim. Die eigenschappen hebben ook een nadeel: veel PFAS breken nauwelijks af. Daarom worden ze vaak forever chemicals genoemd.
Wanneer PFAS in de lucht, bodem of het water terechtkomen, kunnen ze zich verder verspreiden. Zo belanden kleine hoeveelheden in voedsel en soms in bronnen voor drinkwater. Dat roept begrijpelijke vragen op. Kun je Nederlands kraanwater blijven drinken? Wat zegt de wettelijke norm? En helpt een waterfilter? In deze blog zetten we de Nederlandse feiten en praktische keuzes op een rij.
Inhoud
Wat betekent PFAS?
Waar komen PFAS vandaan?
Hoe krijgen mensen PFAS binnen?
Wat weten we over mogelijke gezondheidseffecten?
PFAS in Nederlands drinkwater
Kun je PFAS zien, proeven of uit water koken?
Kan een waterfilter PFAS verminderen?
Bewuste keuzes rond PFAS en drinkwater
Wat betekent PFAS?
PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen. Het is geen enkele stof, maar een verzamelnaam voor duizenden chemische verbindingen. PFOA en PFOS zijn bekende voorbeelden. De eigenschappen en mogelijke schadelijkheid verschillen per PFAS. Over veel varianten is nog niet genoeg bekend om ze afzonderlijk volledig te beoordelen.
De Rijksoverheid spreekt in het Europese restrictievoorstel over meer dan 10.000 PFAS. Nederland diende dit voorstel samen met Denemarken, Duitsland, Noorwegen en Zweden in. Het doel is de uitstoot bij de bron te verminderen. Het voorstel is nog geen algemeen verbod dat al voor elke toepassing geldt.
Waar komen PFAS vandaan?
PFAS kunnen vrijkomen tijdens productie, gebruik en afvalverwerking. Ook PFAS-houdend blusschuim kan een lokale bron zijn. Via lucht en afvalwater komen de stoffen in het milieu. Omdat ze langzaam afbreken, kunnen ze zich ophopen en via oppervlaktewater of grondwater bij een drinkwaterbron terechtkomen.
Een RIVM-inventarisatie uit 2025 noemt daarnaast waterafstotende kleding, impregneer- en smeermiddelensprays, een klein deel van verzorgingsproducten, huisstof en binnenlucht als bronnen die nader onderzoek verdienen. Het is nog niet precies bekend hoeveel deze routes bijdragen aan de totale blootstelling.
Hoe krijgen mensen PFAS binnen?
Mensen krijgen PFAS vooral binnen via meerdere bronnen samen. Drinkwater is daar één van, maar niet de grootste. Het RIVM berekende in 2023 dat mensen in Nederland via voedsel meer dan drie keer zoveel PFAS binnenkrijgen als via drinkwater. Vis is een belangrijke bron, naast onder andere koffie, thee, graanproducten, zuivel, vlees, eieren, fruit en groenten.
Dat is geen reden om gezonde voedingsmiddelen zomaar weg te laten. Het RIVM adviseert om gevarieerd te blijven eten en voldoende water te drinken. Variatie voorkomt dat één product steeds een groot deel van de inname bepaalt en levert voedingsstoffen die je lichaam nodig heeft.
Wat weten we over mogelijke gezondheidseffecten?
Volgens het RIVM kunnen bepaalde PFAS effect hebben op het immuunsysteem, de voortplanting, de ontwikkeling van het ongeboren kind, cholesterol en de lever. Het instituut noemt ook nier- en testiskanker. De precieze effecten verschillen per stof en hangen af van de hoeveelheid en duur van de blootstelling.
Een gemeten hoeveelheid PFAS betekent daarom niet automatisch dat iemand ziek wordt. Gezondheidskundige grenswaarden helpen om risico’s voor de bevolking te beoordelen en beleid te sturen. Het RIVM adviseert om de totale blootstelling te verlagen, waarbij bronaanpak een belangrijke rol speelt.
PFAS in Nederlands drinkwater
In Nederland wordt ongeveer 60 procent van het drinkwater van grondwater gemaakt. Drinkwater uit grondwater bevat gemiddeld minder PFAS dan drinkwater uit oppervlaktewater. Dat komt doordat PFAS meestal eerst in de lucht en het oppervlaktewater terechtkomen.
Voor de som van twintig geselecteerde PFAS geldt een wettelijke norm van 100 nanogram per liter. Het Nederlandse drinkwater voldoet volgens het RIVM aan deze norm. Het RIVM vindt het daarom verantwoord om kraanwater te blijven drinken. De hoeveelheid PFAS uit kraanwater alleen blijft gemiddeld onder de gezondheidskundige grenswaarde. Voedsel en drinkwater samen komen gemiddeld wel boven die grens uit.
Daarnaast adviseert het RIVM een strengere drinkwaterrichtwaarde van 4,4 nanogram PFOA-equivalenten per liter. Die waarde gebruikt een andere rekenmethode, waarbij verschillen in schadelijkheid tussen PFAS worden meegewogen. De wettelijke somnorm en deze richtwaarde kun je daarom niet zonder uitleg rechtstreeks vergelijken.
Voor een lezer kan dat verschil tussen 100 en 4,4 nanogram verwarrend zijn. De eerste waarde is een wettelijke som van twintig geselecteerde PFAS. De tweede waarde is een gezondheidskundig advies waarin afzonderlijke stoffen naar hun relatieve potentie worden gewogen. Een lagere advieswaarde betekent dus niet automatisch dat het drinkwater de wet overtreedt. Het laat vooral zien dat wetenschappelijke inzichten aanleiding geven om de blootstelling op termijn verder te verlagen.
Vraag je je af hoe dit op jouw locatie zit, kijk dan naar de herkomst en kwaliteitsinformatie van het eigen drinkwaterbedrijf. Een kantoor in een gebied met grondwater als bron kan een ander meetprofiel hebben dan een locatie die drinkwater uit oppervlaktewater ontvangt. Bij een lokale melding volg je de aanwijzingen van het drinkwaterbedrijf, de gemeente, GGD of veiligheidsregio. Algemene berichten op sociale media zijn geen vervanging voor locatiespecifieke meetgegevens.
Kun je PFAS zien, proeven of uit water koken?
PFAS kun je niet betrouwbaar zien, ruiken of proeven. De helderheid of smaak van water vertelt dus niet of PFAS aanwezig zijn. Voor lokale informatie kun je beginnen bij het kwaliteitsrapport van je drinkwaterbedrijf. Een locatiespecifieke uitspraak vraagt om een laboratoriumanalyse die vermeldt welke PFAS zijn gemeten en welke rapportagegrenzen zijn gebruikt.
Water koken helpt niet. Het RIVM geeft aan dat koken de hoeveelheid PFAS niet verlaagt. Stap ook niet automatisch over op flessenwater. Het RIVM ziet vanwege PFAS nog geen reden om Nederlands kraanwater te vervangen door flessenwater. Kraanwater blijft verantwoord, is goedkoper en veroorzaakt minder verpakkings- en transportimpact.
Kan een waterfilter PFAS verminderen?
Bepaalde technieken kunnen bepaalde PFAS verminderen. Drinkwaterplatform noemt zeer fijne membraanfiltratie, poederkool en actieve kool. De werking hangt af van het type PFAS, de filteropbouw, de capaciteit, de waterkwaliteit en tijdige vervanging. Niet elke filterkan of koelkastfilter is daarom een aantoonbare oplossing.
Voor werkplekken kan een leidingwaterdispenser met een passende filterconfiguratie een extra beheerstap zijn. Culligan Purity™ vermindert, afhankelijk van de gekozen filters, onder meer ongewenste smaken, geuren, lood, PFAS en microplastics. Vraag altijd naar de productdocumentatie die hoort bij de gekozen configuratie.
Onderhoud is daarbij geen detail. Een filter heeft een begrensde capaciteit en kan na verloop van tijd minder effectief worden. Stem de vervangingsfrequentie af op het waterverbruik, de lokale waterkwaliteit en de instructies van de fabrikant. Leg bij een zakelijke oplossing ook vast wie filters vervangt en hoe de service wordt geregistreerd. Zo blijft een onderbouwde prestatie onderdeel van een beheerd systeem, in plaats van een eenmalige aankoopbeslissing.
Is geen wateraansluiting beschikbaar en wil een organisatie gekoeld flessenwater aanbieden? Dan is een flessenkoeler met grote retourflessen een praktisch alternatief voor losse eenmalige flesjes. Culligan-flessen worden opgehaald, gewassen, opnieuw gevuld en tot vijftig keer hergebruikt. Dit beperkt verpakkingsmateriaal per glas. De duurzaamheidswinst geldt ten opzichte van losse flesjes; een leidingwateroplossing voorkomt flessentransport.
Bewuste keuzes rond PFAS en drinkwater
PFAS zijn een serieus milieuvraagstuk, maar een zorgvuldige reactie begint met betrouwbare informatie en passende keuzes. Nederlands drinkwater voldoet aan de wettelijke PFAS-norm en blijft verantwoord om te drinken. Eet gevarieerd, volg eventuele lokale voedseladviezen en kies waar mogelijk voor producten zonder PFAS om verdere verspreiding te beperken. Heb je vragen over de waterkwaliteit in jouw omgeving, raadpleeg dan je drinkwaterbedrijf, gemeente of GGD. Voor toegankelijk, gekoeld en gefilterd drinkwater op de werkplek kan de Culligan Purity™ een passende oplossing zijn. Laat wel altijd beoordelen welke filterconfiguratie aantoonbaar is getest voor de gewenste stoffen en welk onderhoud daarbij hoort. Bespreek met een Culligan-waterexpert of Purity past bij jouw werkplek en waterbehoefte.
