Hoe erg is kalk in water en wat doe je eraan?

Kalk in kraanwater

Kalk (calcium en magnesium) komt van nature in ons leidingwater voor. Regenwater bevat nauwelijks kalk, maar door de bodem (zand, klei, kalksteen) op weg naar het grondwater neemt het deze mineralen op. Afhankelijk van waar je woont, is het water harder of zachter. In Nederland varieert de waterhardheid: gemiddeld rond 8 °dH (matige hardheid), met uitschieters in sommige gebieden boven de 12 °dH (vrij hard). Waterbedrijven verzachten het drinkwater vaak tot een klantvriendelijk niveau; echt extreem hard water uit de kraan is zeldzaam. Een beetje kalk in het water is trouwens helemaal niet erg.

Is kalk in water schadelijk voor je gezondheid?

Nee, hard water is op zichzelf niet slecht om te drinken. Het levert je zelfs een extra bron van calcium en magnesium op, wat goed is voor botten en tanden. Afhankelijk van de regio is het drinken van 2 liter kraanwater genoeg voor tussen de 5-10% van de dagelijkse aanbevolen hoeveelheid calcium en magnesium. Nederlandse drinkwaterbedrijven houden zich aan strenge kwaliteitseisen en kalk (mineralen) vallen onder de gewenste stoffen. Er is geen bewijs dat kalkrijk water ernstige gezondheidseffecten heeft. Sommige onderzoeken suggereren eerder positieve effecten. Je hoeft kalk dus niet om gezondheidsredenen te weren. Vind je de smaak van zeer hard water minder prettig, dan kun je er uiteraard voor kiezen om het drinkwater thuis extra te ontharden of te filteren. Maar puur voor de gezondheid is dat niet nodig.
Waar kalk in water wel invloed op kan hebben, is je huid en haar. Veel mensen met hard water merken dat hun huid droger of jeukerig wordt na het douchen of dat hun haar stug aanvoelt. Dit komt doordat de kalk zeep minder goed laat schuimen en uitspoelen. Er blijft een laagje van zeep en mineralen achter op je huid. Die residu-laag kan irritatie en uitdroging veroorzaken. Heb je last van eczeem of een gevoelige huid, dan kan hard water de klachten verergeren. Dermatologen signaleren dit verband regelmatig en raden bij ernstige gevallen aan om bijvoorbeeld een waterontharder te overwegen, zodat je huid met zachter water in aanraking komt. Sommige mensen ervaren hierbij een verbetering.

Wat zijn de gevolgen van hard water in huis?

Het meest zichtbare probleem door kalk in water is kalkaanslag. Dat is die witte, krijtachtige aanslag die je aantreft op douchewanden, tegels, kranen, in de waterkoker, wasmachine, koffiemachine, enzovoort. Het ziet er niet fris uit en maakt poetsen lastig. Vaak blijven er zelfs na het schoonmaken vlekken of een witte waas achter. Maar er zijn ook onzichtbare gevolgen:

Meer onderhoud en slijtage: kalk zet zich af in huishoudelijke apparaten die water verwarmen (boilers, warmwaterkranen, wasmachine, vaatwasser). Die kalklaag, ook wel ketelsteen, werkt als isolatie, waardoor apparaten harder moeten werken voor dezelfde prestatie. Dat betekent een hoger energieverbruik en een kortere levensduur van je toestel. Een element vol kalk verbruikt al gauw flink meer stroom of gas, en kan bovendien oververhit raken. Kalkaanslag leidt zo tot een hogere energierekening en kan tot storingen of defecten leiden (denk aan lekkende boilers of kapotte verwarmingselementen door oververhitting).

Hoger verbruik van zeep en schoonmaakmiddelen: hard water gaat niet goed samen met zeep. Je merkt het onder de douche, shampoo en zeep schuimen minder, maar ook in wasmachine en vaatwasser. Je hebt meer wasmiddel, shampoo, afwasmiddel of schoonmaakmiddel nodig om hetzelfde effect te krijgen in hard water. Dat kost niet alleen extra geld, maar is ook slechter voor het milieu. Al dat overtollige zeep en antikalk-chemicaliën spoel je weer weg.

Esthetische ergernis en schoonmaakwerk: hoewel kalkaanslag niet direct iets kapotmaakt in huis, ziet het er wel onverzorgd uit. Een schone glazen douchewand blijft niet lang schoon; er droogt telkens een waas op van kalk. Hetzelfde met glanzende kranen of donker sanitair. Witte vlekken en strepen overal. Je kan ze verwijderen met schoonmaakazijn of antikalkspray, maar dat moet je bij hard water voortdurend herhalen. Hard water betekent dus vooral: vaker en intensiever poetsen.

Kort samengevat: kalk in water is niet gevaarlijk, maar het geeft wel overlast in huis. Kalkaanslag kost je extra tijd (schoonmaken), geld (energie en zeep) en kan de levensduur van apparaten verkorten. Daarom kiezen veel mensen ervoor om hun water te verzachten of te filteren, zeker in regio’s met hard water.

Wat kun je doen tegen kalk in water?

1. Installeer een waterontharder. Een waterontharder is een apparaat dat op de waterleiding wordt aangesloten en vrijwel alle kalk uit het binnenkomende water haalt. Dit gebeurt meestal via ionenwisseling: calcium- en magnesiumionen worden uitgewisseld voor natriumionen in een speciaal hars. Het resultaat is zacht water in je hele huis. Ideaal, want zo heb je minder last van kalkaanslag. De bekendste oplossing is een centrale ontharder zoals onze Culligan AquaCell. Het voordeel: al het water, warm en koud, wordt kalkvrij geleverd, wat je apparaten, badkamer en huid ten goede komt. Houd rekening met een eenmalige investering en wat onderhoud (af en toe zout bijvullen), maar daar staat tegenover dat je energiekosten, zeepverbruik en reparaties afnemen.

2. Kies voor filters op de kraan. Heb je vooral last van kalk in je drinkwater (smaak van thee/koffie of een laagje in de waterkoker), dan kun je ook op kleiner schaalniveau filteren. Er zijn eenvoudige waterfilterkannen (met uitneembare filtercassettes) die calcium deels uit het water halen – handig voor in de koelkast of op tafel. Daarnaast bestaan er onder-de-gootsteen filters die je aan de keukenkraan koppelt, zoals omgekeerde-osmose systemen. Deze zuiveren het water voor consumptie zeer grondig (verwijderen niet alleen kalk, maar ook andere stoffen als lood, chloor, PFAS, etc.). Het resultaat is vrijwel mineraalvrij, zuiver drinkwater uit één kraan. Nadeel is dat zo’n filter geen effect heeft op de rest van je leidingen/apparaten én dat je de filter regelmatig moet vervangen. Toch is dit een goede optie als je enkel voor drink- en kookwater kalkvrij water wilt, zonder je hele huisinstallatie aan te pakken.

3. Gebruik een waterdispenser met filter. Vooral voor kantoren (maar ook thuis steeds populairder) is een waterkoeler of -dispenser een praktische oplossing. Dit apparaat sluit je aan op de waterleiding en bevat interne filters. Het resultaat is lekker smakend water, vaak ook gekoeld en/of bruisend, direct uit de tap. Hoewel de meeste filters in zo’n dispenser de kalk niet volledig verwijderen (ze verbeteren vooral smaak door bijvoorbeeld chloor eruit te filteren), zorgt een goed onderhouden dispenser ervoor dat je geen zichtbare kalkdeeltjes of -smaak hebt. Bovendien voorkom je met een leidingwaterkoeler het gesjouw met flessenwater. Je reduceert daarmee meteen het gebruik van wegwerpplastic, wat mooi meegenomen is. Culligan biedt diverse modellen waterdispensers aan, van compacte uitvoeringen voor op het aanrecht tot grotere apparaten voor bedrijven.

Welke oplossing het best bij je past, hangt af van hoe hard jouw water is en hoeveel hinder je ervan ondervindt. Woon je in een regio met zeer hard water en heb je flink last van kalkaanslag, dan is een ontkalker op de leiding (op termijn) de meest complete remedie. Is je water maar matig hard en stoor je je alleen aan de witte waas in de thee, dan kan een kleine filter voor drinkwater volstaan. Niet zeker? Laat je waterhardheid dan eens meten, dan weet je het precies.