Legionella in water klinkt spannend, maar de risico’s zijn goed te begrijpen én goed te beperken. Legionella is een bacterie die van nature voorkomt in water en bodem. Pas als water langere tijd stil staat. Denk aan een vakantie, verbouwing of andere reden waardoor er geen water gebruikt wordt. Pas bij een gunstig temperatuurbereik én als er verneveling ontstaat (zoals bij douchen), kan er een risico ontstaan doordat je de bacterie kunt inademen.
In dit blog lees je wat legionella is, wanneer het relevant is, en welke stappen thuis en in een andere gebouwen het meeste effect hebben.
Inhoud
Hoe vaak komt legionella voor in Nederland?
Wat is legionella en hoe word je besmet?
Wanneer groeit legionella in leidingen?
De 6 belangrijkste tips voor thuis
Slim doorspoelen zonder waterverspilling
Wat is er anders in bedrijven en openbare gebouwen?
Mythes en misverstanden over legionella
Hoe vaak komt legionella voor in Nederland?
Het RIVM publiceert jaarlijks cijfers over legionellose (ziekte door legionella). In 2023 waren er 915 meldingen, in 2024 590. Het grootste deel betrof een ernstige longonsteking (veteranenziekte).
Dit zegt vooral iets over ziektegevallen, niet over “hoeveel legionella in kraanwater zit”. De bacterie kan aanwezig zijn zonder dat iemand ziek wordt. Preventie draait daarom om het voorkomen van groei en verspreiding.
Wat is legionella en hoe word je besmet?
Legionella kan legionellose veroorzaken. Dat varieert van een milde, griepachtige aandoening (Pontiac fever) tot legionellapneumonie, een ernstige longontsteking die vaak antibiotica nodig heeft. Besmetting gebeurt meestal door het inademen van kleine waterdruppels (aerosolen), bijvoorbeeld uit een douche. Drinken van water is doorgaans niet de belangrijkste oorzaak.
Mensen met een hoger risico op een ernstig verloop zijn vaak ouder, hebben een verminderde afweer of roken.
Wanneer groeit legionella in leidingen?
Legionella krijgt vooral kans bij stilstaand, lauw water. De ILT beschrijft dat groei vooral speelt bij water tussen 20 en 50°C, in combinatie met stilstand en biofilm.
Daarom zijn de klassieke beheersprincipes:
- houd warm water warm (opslag ten minste 60°C, zodat groei wordt geremd en bacteriën afsterven).
- houd koud water koud (voorkom opwarming in leidingen; sommige richtlijnen noemen <20°C als doel voor opslag/distributie waar haalbaar).
- voorkom stilstand (regelmatig gebruik en spoelen van weinig gebruikte tappunten).
De 6 belangrijkste tips voor thuis
1) Stel je warmwatertoestel goed in
- Boiler of voorraadvat: stel in op minimaal 60°C.
- Doorstroomtoestel: zorg dat warm water aan de kraan minimaal 55°C kan halen.
2) Gebruik alle kranen minimaal wekelijks
Legionella houdt van stilstand. Een korte wekelijkse routine (ook in de logeerkamer en bij de buitenkraan) is vaak al genoeg.
3) Spoel door na vakantie of lang niet gebruiken
Ben je langer dan een week weg geweest? Spoel kranen en douche door tot het water echt koud of warm is. Ventileer of stap even uit de badkamer tijdens het spoelen.
4) Maak douchekop en perlatoren periodiek schoon
Biofilm en aanslag geven bacteriën een plek om te blijven hangen. Schoonmaken helpt vooral in combinatie met goed temperatuur- en gebruiksbeheer.
5) Laat geen water staan in vernevelaars
Luchtbevochtigers en andere apparaten die vernevelen: leeg, droog en reinig volgens de handleiding.
6) Wees extra alert bij bubbelbaden
Warm water en verneveling maken bubbelbaden gevoelig. Goed onderhoud is essentieel en wordt door het RIVM genoemd als aandachtspunt.
Slim doorspoelen zonder waterverspilling
Doorspoelen werkt, maar het doel is simpel: vers water in de leiding krijgen. Zo doe je dat praktisch:
- Start met koud water en spoel tot het echt koud is.
- Vang het eerste water op in een emmer voor planten of schoonmaak.
- Zet bij de douche het raam open en stap even uit de badkamer tijdens het spoelen.
Zo blijft preventie praktisch én duurzaam: je verkleint risico’s zonder comfort of waterverbruik onnodig onder druk te zetten.
Wat is er anders in bedrijven en openbare gebouwen?
In een hotel met veel kamers, een sportlocatie met douches of een zorginstelling met kwetsbare gebruikers verandert het speelveld. Meer tappunten en wisselende bezetting betekenen meer plekken waar water kan stilstaan. Daarom ligt de nadruk op structurele afspraken: temperatuurcontroles, spoelplannen, onderhoud en vastleggen wat je doet. Voor prioritaire locaties zijn risicoanalyse, beheersplan en logboekvoering verplicht.
Mythes en misverstanden over legionella
- “Als legionella in water zit, word je meteen ziek.” Nee. De bacterie kan in lage aantallen voorkomen. Ziekte hangt af van groei, verneveling en gevoeligheid.
- “Koken maakt alles veilig.” Legionella gaat vooral over aerosolen bij douche of verneveling. Koken is daar vaak niet relevant.
- “Eenmalig desinfecteren lost het op.” Desinfectie kan nodig zijn bij aantoonbare besmetting, maar zonder structureel beheer kan het probleem terugkomen.
Waar kan Culligan helpen?
Legionellapreventie begint bij goed beheer van je installatie: temperatuur, doorstroming en onderhoud. In professionele omgevingen kan het daarnaast helpen om het tappunt hygiënisch te ontwerpen en onderhoud strak te organiseren. Culligan levert wateroplossingen voor sectoren waar hygiëne zwaar weegt, zoals gezondheidszorg, met service en ondersteuning die helpt om afspraken en onderhoud uitvoerbaar te maken.
Gerelateerde artikelen
